Podaci sa posljednjih međunarodnih cenzusa pokazuju pozitivan trend brojnosti kudravog pelikana na Skadarskom jezeru. Tokom osmog međunarodnog cenzusa, sprovedenog krajem maja 2026. godine, na jezeru je registrovano 325 jedinki, dok su tokom prethodnog cenzusa, 2024. godine, zabilježene 174 jedinke. To je za 151 jedinku više u odnosu na prethodni popis i važan pokazatelj za praćenje stanja ove vrste.

 

Međutim, veći broj registrovanih jedinki ne znači nužno i veću uspješnost gniježđenja. Na lokalitetu Mali Moračnik ove godine zabilježena su 72 mlada pelikana, dok ih je prethodne godine bilo 90. Na slabiji reproduktivni uspjeh uticale su nepovoljne vremenske prilike, obilne padavine i visok vodostaj Skadarskog jezera. Zbog takvih uslova gniježđenje je kasnilo, a dio gnijezda bio je potopljen. Uprkos tome, kolonija je uspjela da podigne određeni broj mladih i u nepovoljnim okolnostima.

 

Kontinuirani monitoring – ključ za razumijevanje promjena

 

Praćenje kudravog pelikana na Skadarskom jezeru ne završava se međunarodnim cenzusima. Monitoring se sprovodi tokom cijele godine i obuhvata praćenje brojnosti, kretanja i zadržavanja ptica na jezeru, kao i aktivnosti tokom gniježđenja i uspješnosti podizanja mladih.

 

Ovakav pristup omogućava nam da bolje razumijemo promjene u populaciji, pravovremeno prepoznamo moguće prijetnje i utvrdimo koji faktori utiču na njeno stanje. Dok podaci iz 2026. godine ukazuju na porast broja registrovanih jedinki u odnosu na 2024, rezultati gniježđenja podsjećaju da reproduktivni uspjeh može značajno varirati u zavisnosti od vremenskih i hidroloških uslova.

 

Zato je za pouzdanu procjenu dugoročnog stanja populacije neophodno kontinuirano praćenje i upoređivanje podataka tokom više godina.

 

Glavne prijetnje i mjere zaštite

 

Jedan od najvažnijih preduslova za uspješno razmnožavanje kudravog pelikana jeste obezbjeđivanje mira i sigurnosti na gnijezdilištima. Dešavanja tokom 2026. godine pokazala su koliko vremenske i hidrološke prilike mogu uticati na uspješnost gniježđenja. Visok vodostaj i obilne padavine na početku sezone doveli su do potapanja dijela gnijezda i odlaganja gniježđenja, što se odrazilo i na manji broj registrovanih mladih u odnosu na prethodnu godinu.

 

Pored prirodnih faktora, značajnu prijetnju predstavlja uznemiravanje kolonije. Približavanje plovila, turista i drugih posjetilaca tokom reproduktivnog perioda može natjerati odrasle ptice da napuste gnijezda, ostavljajući jaja i mladunce izložene opasnosti. Zbog toga je posebno važno poštovati pravila kretanja i plovidbe u blizini gnijezdilišta i izbjegavati aktivnosti koje mogu uznemiriti ptice.

 

Dugoročna zaštita ove vrste podrazumijeva i očuvanje močvarnih staništa, kvaliteta vode i ribljeg fonda, koji predstavlja osnovu njene ishrane. Posebnu pažnju treba posvetiti i praćenju zaraznih bolesti, naročito visokopatogene avijarne influence (ptičijeg gripa), koja je u pojedinim kolonijama pelikana izvan Skadarskog jezera izazivala velika uginuća.

 

 

Značaj saradnje u zaštiti pelikana

 

Tokom 2026. godine još jednom se pokazalo koliko su saradnja sa brodarima i lokalnim stanovništvom, kao i pravovremena reakcija, važne za zaštitu pelikana. Zahvaljujući prijavama i brzoj intervenciji, nekoliko ugroženih jedinki je zbrinuto, upućeno na veterinarske preglede, a potom vraćeno u prirodno stanište.

 

Istovremeno su registrovana dva slučaja uginuća. Jedan od njih odnosi se na pelikana koji je u Albaniji bio opremljen GPS/GSM odašiljačem, a uginuo je na području Pančevih oka. Podaci sa odašiljača omogućavaju praćenje kretanja ptice i utvrđivanje lokacije na kojoj je zabilježeno uginuće, ali sami po sebi ne daju odgovor na pitanje o njegovom uzroku.

 

Ovakvi primjeri potvrđuju značaj saradnje institucija, stručnjaka, lokalne zajednice i svih koji borave na Skadarskom jezeru. Pravovremeno uočavanje i prijavljivanje ugroženih ptica može biti presudno za njihovo zbrinjavanje i oporavak.

 

Zaštita koja zahtijeva kontinuitet

 

Među ključnim prioritetima za očuvanje kudravog pelikana na Skadarskom jezeru su redovno održavanje i obnavljanje vještačkih platformi za gniježđenje, sprječavanje uznemiravanja kolonije, suzbijanje nelegalnog ribolova i očuvanje prirodnih staništa. Jednako je važno nastaviti sistematski monitoring, koji obuhvata praćenje broja gnijezda i jaja, kao i razvoja i preživljavanja mladih ptica.

 

S obzirom na to da se pelikani kreću i izvan granica Crne Gore, saradnja sa stručnjacima i institucijama iz susjednih država predstavlja važan dio njihovog dugoročnog očuvanja.

Prema globalnoj IUCN klasifikaciji, kudravi pelikan je svrstan u kategoriju gotovo ugroženih vrsta (NT). Zato porast broja registrovanih jedinki na Skadarskom jezeru jeste ohrabrujući, ali ne znači da su prijetnje otklonjene.

 

Naš cilj nije samo da iz godine u godinu bilježimo veći broj pelikana, već da obezbijedimo uslove u kojima će ova izuzetna vrsta moći bezbjedno da se gnijezdi, podiže mlade i opstane na Skadarskom jezeru.

 

Tekst i fotografije:

 

Ana Uskoković, stručna saradnica za zaštitu ornitofaune

Služba za zaštitu prirodne i kulturne baštine i održivi razvoj