Sitni sisari po prvi put u fokusu istraživanja JPNPCG 

 

U okviru Planskog perioda 2026–2030. godine Javnog preduzeća za nacionalne parkove Crne Gore, istraživanja sitnih sisara po prvi put su prepoznata kao važan segment aktivnosti usmjerenih na unapređenje znanja o biodiverzitetu nacionalnih parkova. Prepoznajući značaj ove grupe životinja za funkcionisanje prirodnih ekosistema, u Programu upravljanja za 2026. godinu u svakom nacionalnom parku planirana je aktivnost pod nazivom „Istraživanje sitnih sisara na području parka“.

 

Sitni sisari predstavljaju veoma raznovrsnu grupu životinja u koju spadaju različite vrste glodara, poput miševa, voluharica i puhova, kao i rovčice, krtice i druge male vrste sisara. Iako često ostaju neprimijećeni, oni imaju izuzetno važnu ulogu u funkcionisanju ekosistema. Njihov ekološki značaj ogleda se u brojnim procesima koji omogućavaju održavanje prirodne ravnoteže. Učestvuju u rasijavanju sjemena i obnovi biljnih zajednica, utiču na strukturu i aeraciju zemljišta, regulišu brojnost brojnih beskičmenjaka i predstavljaju jednu od ključnih karika u lancima ishrane. Kao plijen služe velikom broju grabljivica, uključujući sove, jastrebove, lisice, kune i druge predatore, čime direktno doprinose stabilnosti ekosistema. Zbog osjetljivosti na promjene u staništima, sitni sisari predstavljaju i značajne bioindikatore stanja životne sredine.

 

Već tokom prve godine sprovođenja aktivnosti ostvareni su rezultati koji potvrđuju opravdanost uključivanja ove grupe životinja u redovne istraživačke i monitoring programe nacionalnih parkova. Dobijeni podaci doprinose boljem razumijevanju rasprostranjenja i statusa pojedinih vrsta, ali i ukazuju na veliki značaj zaštićenih područja za očuvanje rijetkih, reliktnih i endemičnih predstavnika faune Crne Gore.

 

Na području Nacionalnog parka Skadarsko jezero registrovana je vrsta Apodemus epimelas (kraški miš), balkanski endem sa relativno uskim područjem rasprostranjenja. Ova vrsta nastanjuje šumska i kamenita staništa Balkanskog poluostrva, a njen nalaz predstavlja značajan doprinos poznavanju diverziteta sitnih sisara na području Crne Gore i dodatno potvrđuje biogeografski značaj područja Skadarskog jezera.

 

 

Na području Nacionalnog parka Lovćen registrovane su četiri vrste sitnih sisara, među kojima se posebno izdvaja Dinaromys bogdanovii (dinarska voluharica). Prisustvo ove vrste na Lovćenu potvrđeno je nakon gotovo 40 godina, što predstavlja jedno od najznačajnijih faunističkih otkrića u novijem periodu na području ovog nacionalnog parka. Dinarska voluharica je reliktna i endemična vrsta Dinarskog planinskog sistema, a ujedno i jedini danas živi predstavnik roda Dinaromys. Zbog svoje evolutivne starosti često se smatra svojevrsnim „živim fosilom“. Naseljava pretežno kamenita i krška planinska staništa, a njena rasprostranjenost ograničena je na područje zapadnog Balkana. Zbog fragmentisanih populacija i specifičnih stanišnih zahtjeva, ova vrsta ima izuzetan naučni i konzervacioni značaj, pa svaki novi podatak o njenom rasprostranjenju predstavlja vrijedan doprinos njenom očuvanju.

 

Istraživanja sprovedena na području Nacionalnog parka Prokletije donijela su posebno vrijedne rezultate. Tokom istraživanja ukupno je registrovano osam vrsta sitnih sisara, što predstavlja značajan doprinos poznavanju faune ovog zaštićenog područja. Po prvi put unutar granica Nacionalnog parka registrovane su vrste Sorex minutus (mala rovčica), Sorex alpinus (alpska rovčica) i Dinaromys bogdanovii (dinarska voluharica). Naročito je značajan nalaz dinarske voluharice, vrste koja na području Prokletija nije bila registrovana više od 70 godina, pri čemu je posljednji poznati nalaz poticao sa lokaliteta izvan današnjih granica Nacionalnog parka. Ovaj nalaz predstavlja ne samo novu potvrdu prisustva vrste u Crnoj Gori, već i značajno proširenje saznanja o njenoj rasprostranjenosti i statusu na području Prokletija. Istovremeno, prvi nalazi dvije vrste rovčica unutar granica parka ukazuju da biodiverzitet ovog područja još uvijek krije vrijedne podatke čije otkrivanje zahtijeva kontinuirana istraživanja.

 

Dobijeni rezultati potvrđuju da nacionalni parkovi Crne Gore predstavljaju značajna područja za rijetke, reliktne i endemične vrsta sisara. Već tokom prve godine sistematskih istraživanja registrovane su vrste od izuzetnog konzervacionog značaja, potvrđeno je prisustvo vrsta koje na pojedinim područjima nijesu bilježene decenijama, kao i novi nalazi unutar granica nacionalnih parkova. Ovi podaci ukazuju da je fauna sitnih sisara u Crnoj Gori još uvijek nedovoljno istražena, ali i da nacionalni parkovi imaju ključnu ulogu u očuvanju njihove raznovrsnosti. Nova saznanja predstavljaju važnu naučnu osnovu za buduće praćenje stanja populacija, procjenu ugroženosti vrsta i planiranje mjera zaštite, čime se dodatno unapređuje upravljanje biodiverzitetom nacionalnih parkova.

 

Istraživanja sitnih sisara predvodila je stručna saradnica za faunu sisara u JPNPCG, Belma Šestović, u saradnji sa volonterkom Tiphaine Sanchez sa Biološkog univerziteta u Tuluzu (Francuska), dr Nedkom Nedyalkovim, kustosom Nacionalnog prirodnjačkog muzeja Bugarske, i Jefferyjem Pereboomom iz organizacije Anthea Group iz Holandije.