Kandidatura NP Skadarsko jezero za nagradu “Živa Awards 2026”, u okviru Foruma slovenskih kultura (FSK), bila je povod za evaluacionu posjetu članica žirija Karoline Zdravić iz Slovenije i Sarite Vujković iz Bosne i Hercegovine, i Dobrile Vlahović ispred Ministarstva kulture i medija Crne Gore, koja je realizovana 25. maja 2025. godine. Posjetu su u ulozi domaćina, prema pažljivo osmišljenom programu, organizovale antroploškinja etnološkinja Snežana Vukotić i direktorica Marijana Živaljević Roganović, s ciljem da se žiriju na što cjelovitiji način predstave prirodne i kulturne vrijednosti parka.

 

Živa nagrada, ustanovljena 2012. godine, predstavlja međunarodnu platformu koja okuplja muzeje i institucije iz slovenskog kulturnog prostora, podstiče saradnju, razmjenu znanja i razvoj inovativnih praksi u oblasti očuvanja i interpretacije baštine. Inspirisana je slovenskom boginjom Živom kao simbolom života, ljepote i vitalnosti, i odaje priznanje kreativnosti institucija i organizacija koje se bave baštinom. Učešće donosi mogućnosti za umrežavanje, razmjenu stručnih znanja i iskustava, kao i veću međunarodnu vidljivost.

 

U okviru stručne procjene istaknuto je da Nacionalni park Skadarsko jezero ima ozbiljan potencijal za uspjeh, posebno u kategoriji „Best Slavic Heritage Site“, koja vrednuje lokalitete izuzetne prirodne i kulturne vrijednosti, ali i način njihove interpretacije i upravljanja. Prednost parka ogleda se u jedinstvenom spoju prirodnog i kulturnog nasljeđa – manastira, ribarskih naselja, tradicije i kulturnog pejzaža – kao i u njegovom međunarodnom značaju kroz Ramsar status i potencijalnu UNESCO perspektivu. Dodatno se izdvajaju posvećenost načinima kako se baština interpretira posjetiocima, gdje dolaze do značaja (Centri za posjetioce, staze, publikacije, inovacije i projekti).  Svakako je tu prisutan i rad sa lokalnom zajednicom, edukativni programi, inovativni pristupi, a takođe i međunarodna saradnja i vidljivost ovog nacionalnog parka. Prirodna i kulturna vrijednost sama po sebi nije dovoljna, važan je i način upravljanja i prezentacije.

 

Osmišljen program posjete NP Skadarsko jezero obuhvatio je interpretativnu posjetu Centru za posjetioce na Vranjini sa akcentom na etnosobu i galeriju gdje su predstavljene prirodne vrijednosti, kao i suvenirnicu koja se nalazi u sklopu centra. U nastavku, naše gošće su u projektnoj sali odgledale dokumentarno-etnografski film „Čunu u čast“ , autorke etnološkinje Snežane Vukotić koji je snimljen 2023. godine u okviru Manifestacije “Dani evropske baštine”, pod pokroviteljstvom Ministarstva kulture i medija Crne Gore.

 

Nakon zvaničnog dijela programa uslijedila je vožnja tradicionalnim drvenim brodom (inspirisan tradicionalnim čunom) po Skadarskom jezeru, tokom koje su članice žirija doživjele neposredno iskustvo upoznavanja sa svim čarima jezera. Uživajući u kulturnom pejzažu, prolazeći pored tvrđava, slušajući priče i legende, gledajući ptice, lokvanje i ostalo jezersko rastinje, ostavilo je snažan utisak na članove žirija, što su posebno istakle kao nezaboravan doživljaj. 

 

Posjeta je završena u Virpazaru, večerom u konobi „Demidžana“, uz tradicionalni riblji meni. Na kraju su gošće izrazile zadovoljstvo programom i najavile naredni susret na završnoj ceremoniji Živa Awards 2026 na Bledu.